Ծույլի հանգստյան օրը1.Մի ծույլ մարդ կար: Ողջ օրը անց էր կացնում՝ թախտին պառկած: Այս անբանը մի օր երազում տեսավ, որ ինքը դաշտում, քրտինքի մեջ կորած, աշխատում է: Առավոտյան արթնացավ թե չէ, կանչեց կնոջն ու պատվիրեց.
-Ինձ այլևս ծույլ չասես: Ողջ գիշեր աշխատել եմ:
Ասաց ու իրենից գոհ՝ պառկեց:
Հենց այդ ժամանակ պատուհանի մոտով անցնող հարևանը մի կտոր գաթա դրեց լուսամուտի գոգին ու ասաց.
-Տեղիցդ վե՛ր կաց, մոտեցի՛ր լուսամուտին: Քեզ համար այնտեղ գաթա եմ դրել:
-Ի՜նչ ես ասում, ես այսօր տեղիցս չեմ շարժվելու, քանի որ ողջ գիշեր աշխատել եմ: Այսօր իմ հանգստյան օրն է:
Աշնան մասին այլ ստեղծագործություններ հիշելով՝ համեմատի´ր այս գործի հետ:
Աշունն այլ ստեղծագործություններում ավելի մռայլ է, թախծոտ, իսկ այս ստեղծագործությունն ավելի ուրախ է։ Տերյանը շատ է անդրադարձել աշնանը, եւ բոլոր ստեղծագործություններն էլ տխուր են, լացակումած, բայց այստեղ այդպես չէ։
1.Ի՞նչ տպավորություններ ստացար ստեղծագործությունից:
Ես այս ստեղծագործությունից հասկացա, որ շատ նեղլիկ է կյանքի ճանապարհը, եւ նրա վրա բուսնած կյանքի ծառը նույնպես բարակ է, այն դողում է, դա մեր կյանքն է, որ շատ հեշտությամբ կարող է կոտրվել, բայց հաջորդ սյունակում ասվում է, որ այնքան մեծ է այդ ճանապարհի սիրտը, որտեղ տեղ կգտնվի ամենքի համար։
Ես երբեք ականատես չեմ եղել հունձի։ Բայց հարցրեցի իմ տատիկին, նա պատմեց ինձ, որ հնում շատերն էին գնում հունձի, դա հոգնեցուցիչ, բայց շատ հետաքրքիր աշխատանք էր, մարդիկ պատրաստում էին տարբեր կերակուրներ, իրենց հետ վերցնում միրգ, քաղցրավենիք եւ գյուղի մարդկանցով մեկնում հունձի։ Երգելով անում էին իրենց գործը, իսկ երեկոյան, վերադառնալով տուն, տեսնում էին սեղանը՝ լցված համեղ եւ տաք կերակուրներով, ընտանիքի մյուս անդամները դիմավորում էին հունձ մեկնող աշխատավորներին։ Ճիշտ է, դա դժվար աշխատանք էր, բայց բոլորն էլ անում էին սիրով։
2.Տրված բարդ բառերի առաջին
բաղադրիչները փոխելով` ստացի´ր նոր բարդ բառեր:
Հորդահոս, սառնորակ, անուշահամ, կենսագիր, զբոսանավ, կարմրազգեստ, գայլաձուկ:
1.Հորդահոս֊արագահոս
2.Սառնորակ֊բարձրորակ
3.Անուշահամ֊քաղցրահամ
4.Կենսագիր֊պայմանագիր
5.Զբոսանավ֊նավահանգիստ
6.Կարմրազգեստ֊կանաչազգեստ
7.Գայլաձուկ֊շնաձուկ.
3. Տրված բառերի վերջին բաղադրիչները փոխելով` ստացի´ր նոր բառեր:
Բարձրախոս, դեղնակտուց, ջրաղաց, աշխարհամարտ, ծովածոց, լեռնագնաց, սրբավայր:
բարձրախոս_բարձրահարկ
Դեղնակտուց֊դեղնագույն
Ջրաղաց֊ջրհոս
Աշխարհամարտ-աշխարհամաս
Ծովածոց-ծովաջուր
Լեռնագնաց֊լեռնաշղթա
Սրբավայր֊սրբազան
Ծանոթանում ենք Կոմիտասի ստեղծագործություններին:
ԱՇՈՒՆ ՕՐ
4.Սևուկ ամպեր վար եկան
Օրան, օրան,
Սարի վրա շար եկան։
Ծագեց առավոտ
Պաղեց, սառավ օդ։
Գոռաց երկինք, բուք արավ,
Հևաց, հևաց.
Ծերուկ երկիր սուգ արավ։
Ճաքեց հեռուն ամպ,
Երկիր դողաց-բա՛մբ։
Բողբոջ արև շող կապեց,
Դողաց, սողաց,
Արյուն-ամպից քող կապեց։
Վառեց լեռան լանջ,
Լեռան ցավատանջ։
Տեղաց անձրև մաղ տալով,
Մարմանդ-մարմանդ,
Հոգնած տերև շաղ տալով։
1.Ի՞նչ տրամադրություն է իշխում ստեղծագործության մեջ:
Ստեղծագործության մեջ տիրում է աշնանային մռայլ տրամադրություն։
2.Դու ի՞նչ վերնագիր կընտրեիր:
Աշուն է եկել։
3.Բացատրում ենք մգեցված բառերը:
բամբ֊բամբ ձայն, նշանակում է բարձրաձայն
Բողբոջ֊սերմի արձակած առաջին ծիլը
Ցավատանջ֊ շատ ուժեղ ցավ, ցավից տառապող
Մարմանդ֊մեղմ
4.Գտնում ենք ստեղծագործության մակդիրները:
ծերուկ֊սևուկ
Դողաց բամբ
Արյուն ամպից
ԱՇՈՒՆ-ԳԻՇԵՐ
Ձյունիկ լուսին
Սարի ուսին,
Դեղին-կարմիր շաղալեն,
Ալիք-ալիք խաղալեն,
Ծովի ծոցին՝
Ալ ժապավեն
Տվել բոցին։
Ծառեր, հողմեր,
Ամեն կողմեր,
Թռչուն դառել երգելով,
Հեռու-հեռու հերկելով,
Երան-երան
Թռչելով
Օդի վրան։
1.Ինչի՞ մասին է ստեղծագործությունը:
Բնության մասին է։
2.Առանձնացնում ենք գծիկով գրված բառերը, շարքին ավելացրո´ւ նման գրությամբ ևս մի քանի բառ:
Դեղին- կարմիր
Ալիք- ալիք
Երան- երան
Շատ – շատ
Պարապ- Սարապյան
Գալ-գնալ
Օրոր-շորոր
Մանր-մունր
3.Գտնում ենք գոյականները. եզակի թվով գոյականները դարձնում ենք հոգնակի, հոգնակիով դրվածները` եզակի:
Լուսին- լուսին որ
Սար- սարեր
Ալիք- ալիքներ
Ծով- ծովեր
Բոց- բոցեր
Ծառեր- ծառ
Հողմեր- հողմ
Կողմեր- կողմ
Թռչուն- թռչուններ
Օդ- օդեր
ԱՇՈՒՆ
6.Ծառեր, թփեր լեցուն միրգ,
Մառան տարան գիրկ ու գիրկ,
Աշուն սնավ։
Սաղարթ–սաղարթ սարսելով,
Ոսկի տերև դարսելով
Աշուն քնավ։
Տարափ ու բուք փչելով,
Վայուն–մայուն ճչելով՝
Աշուն ծնավ։
1.Աշնան մասին այլ ստեղծագործություններ հիշելով՝ համեմատի´ր այս գործի հետ:
Աշունն այլ ստեղծագործություններում ավելի մռայլ է, թաղծոտ, իսկ այս ստեղծագործությունն ավելի ուրախ է։ Տերյանը շատ է անդրադարձել աշնանը եւ բոլոր ստեղծագործություններն էլ տխուր են, լացակումած, բայց այստեղ այդպես չէ։
2.Մգեցված բառերը բացատրի´ր բառարանի օգնությամբ:
սարսել֊սոսկալ
Դարսել֊շարել
Տարափ֊հորդ անձրև
Վայուն֊վայոց
Մայուն֊բառաչ
ՃԱՆԱՊԱՐՀ
7.Բարակ ուղին սողալով,
Ոտի տակին դողալով,
Ճամփի ծայրին բուսել է
Կյանքի ծառը շողալով։
Ի՜նչ լայն սիրտ է, որ ունի
Այս ճանապարհն Անհունի․․․
Մարդու, բույսի, գազանի
Եվ թևավոր թռչունի։
1.Ի՞նչ տպավորություններ ստացար ստեղծագործությունից:
Ես այս ստեղծագործությունից հասկացա, որ շատ նեղլիկ է կյանքի ճանապարհը եւ նրա վրա բուսնած կյանքի ծառ նույնպես բարակ է, այն դողում է, դա մեր կյանքն է, որ շատ հեշտությամբ կարող է կոտրվել, բայց հաջորդ սյունակում ասվում է, որ այնքան մեծ է այդ ճանապարհի սիրտը, որտեղ տեղ կգտնվի ամենքի համար։
2.Ի՞նչ փոխաբերություններ կան ստեղծագործության մեջ։
Բարակ ուղին սողալով,
Ոտի տակին դողալով,
Կյանքի ծառը շողալով,
Ինչ լայն սիրտ է, որ եւ ի այս ճանապարհ Անհունի։
ՀՈՒՆՁ
8.Ջեռավ ամառն ու ջեռավ,
Բերավ կատարն ու բերավ,
Ցայտեց ցորեն
Արտեն, ձորեն։
Ճամփաներում՝
Կյանք է եռում՝
Դաշտեն կալեր կիզվելով,
Հասկեն շարեր դիզվելով։Երգ ու տաղով
Ոսկի սայլեր ու որան.
Հերկ ու բաղով
Պղինձ-քայլեր շորորան։Երգ ու տաղեր՝
Ոսկի սայլեր օրորում,
Հերկ ու բաղեր՝
Պղինձ քայլեր շորորում։
1.Երբևէ ականատես եղե՞լ ես հունձի:
Ես երբեք ականատես չեմ եղել հունձի։
Բայց հարցրեցի իմ տատիկին նա պատմեց ինձ, որ հնում շատերն էին գնում հունձի, դա հոգնեցուցիչ , բայց շատ հետաքրքիր աշխատանք էր, մարդիկ պատրաստում էին տարբեր կերակուրներ, իրենց հետ վերցնում միրգ, քաղցրավենիք եւ գյուղի մարդկանցով մեկնում հունձի։ Երգելով անում էին իրենց գործը, իսկ երեկոյան վերադառնալով տուն տեսնում էին սեղանը լցված համեղ եւ տաք կերակուրներով տան մնացածները դիմավորում էին հունձ մեկնող աշխատավորներին։ Ճիշտ է դա դժվար աշխատանք էր, բայց բոլորն էլ անում էին սիրով։
2. Հարազատներիցդ կարող ես հետաքրքրվել, հարցուփորձ անել: Արդյունքը կներկայացնես բլոգումդ:
3.Հունձի մասին, հունձը նկարագրող այլ ստեղծագործություններ փնտրի´ր: Եթե գտնես, փորձի´ր համեմատել միմյանց հետ:
Հունձք կը ժողվեմ
Հունձք կը ժողվեմ մանգաղով,
― Լուսնակը յարս է―
Ակոս ակոս ման գալով,
― Սիրածս հարս է:
Գլխեբաց եմ ու բոպիկ,
― Անո՜ւշ են հովեր―
Արտերուն մեջ թափառիկ,
― Մազե՜րս են ծովեր:
Ցորեն, կակաչ, կարոտով,
― Կաքավը կու լա―
Կապեցի մե՛կ նարոտով,
― Ձեռքերն են հինա:
Հասկերուն մեջ, վերևեն,
― Ասուպը անցավ―
Աստղեր մյուռոն կը ծորեն,
― Դեմքը լուսացավ:
Քանի՜ խուրձեր շաղերով,
― Վարդենին թաց է―
Ես կապեցի խաղերով,
― Ծոցիկը բաց է:
Արտըս խոզանով մընաց,
― Կ՚երթա՜ լուսնակը―
Դեզերով լեռ եմ շինած,
― Սի՜րտս է կըրակը:
Մանգաղըս քարին եկավ,
― Յարըս յա՜ր ունի―
Քարեն լորիկը թըռավ,
― Լե՜րդըս կ՚արյունի:
Երկու ստեղծագործությունների մեջ էլ խաղաղ, հանգիստ աշխատանքային ընթացք է մերկացված, որտեղ վերջնական է հասել, կալերն են կապել, եւ երգեր են հյուսվել։
ՆՈՃԻՆԵՐՆ ՈՒ ՄԱՅՐԻՆԵՐ
9.Մուգ նոճիներ միգապար՝
Ճամփի վերև սիգապար՝
Դեպի երկինք հրազայր,
Կանաչ հուսով սրածայր,
Ճյուղերն ի վեր կոնավոր՝
Կարծես լինին տոնավոր։
Կուսատերև մայրիներ՝
Հուսաբեղուն այրիներ,
Փշերն աչքին պիշելով՝
Արև օրեր հիշելով,
Քարերի ծոց պատառել
Ամպերի գոգ կատարել։
1.Նոճիների ու մայրիների մասին քեզ հետաքրքրող տեղեկությունները ներկայացրո´ւ բլոգումդ:
Նոճի
Նոճին (կիպարիս) նոճազգիների ընտանիքի ասեղնատերև, մշտադալար ծառ կամ թուփ է: Հայտնի է նոճու մոտ 20 տեսակ՝ տարածված Եվրոպայի, Ասիայի, Հյուսիսային Աֆրիկայի և Հյուսիսային Ամերիկայի բարեխառն գոտում: Ղրիմում, Այսրկովկասում և Միջին Ասիայում մշակվում է նոճու 11 տեսակ: Առավել տարածված է մշտադալար նոճին: ՀՀ չոր մերձարևադարձային գոտում աճեցվում են մշտադալար և արիզոնյան նոճիները:
Ծառի սաղարթը բրգաձև է, բարձրությունը՝ մինչև 30մ: Ասեղնատերևները մանր թեփուկանման են՝ խեժային գեղձիկներով: Կոները գնդաձև են, բազմանիստ, շուտ բացվող: Սերմերը մանր են, տափակ, կարմրագորշավուն, թևավոր: Բազմանում է սերմերով, կտրոններով, պատվաստմամբ: Բնափայտը դեղնավարդագույն է, բնորոշ սուր հոտով, ամուր և թեթև: Օգտագործվում է կահույքի պատրաստման համար: Ապրում է մինչև 2000 տարի: Նոճին երաշտադիմացկուն է, ջերմա- և լուսասեր:
Մայրիների։
Ռուսաստանում հաճախ մայրի են անվանում սիբիրյան սոճին, որը գեղեցիկ, հզոր, 40 մ բարձրության ծառ է։ Ապրում է մինչև 500 տարի։ Բնափայտն ամուր է, թեթև ու գեղեցիկ։ Ծառերի խեժից պատրաստում են բևեկնախեժ և բևեկնայուղ։ Ասեղնատերևներից պատրաստված թուրմն օգտագործում են որպես հակալնդախտային միջոց։ Մայրին համարվում է անմահության խորհրդանիշ։
Հայաստանում մայրի աճեցնում են շատ վաղուց։ Հին Հայաստանում հարգի էր փյունիկյան մայրին։ Մ. թ. ա. 3-րդ դարի վերջին հայոց Երվանդ Դ թագավորն Ախուրյան գետի ափին տնկել է մայրու անտառ և ավանել «Ծննդոց անտառ»։
2.Քեզ անծանոթ բառերը բացատրի´ր բառարանի օգնությամբ:
Կոնավոր֊կոնաձև
Նոճին֊կիպարի
Հրազայր-Հրից զարկված՝ ճարակված։
Սրածայր-Սուր ծայր ունեցող։
Կոնավոր-Կոնի ձև ունեցող, կոնաձև:
տոնավոր-Նա, որի տոնն է կատարվում։
Պիշելով-ուշադիր զննել։
պատառել-Պատռել, ճղել, պատառների բաժանել։
3.Փորձի´ր այլ ծառերի նվիրված ստեղծագործություններ գտնել ու դասավորել դրանք այբբենական կարգով:
Բարդիների պուրակում
Բարդիները խշշացին,
Աղբյուրները լաց եղան,
Տխուր իրար նայեցին
Ջահել աղջիկն ու տղան:
Տղան ասաց,_Մոռացի՛ր,
Մեր միջև էլ սեր չըկա…
Արցունքները լվացին I’ll
Թուխ աչքերը աղջկա:
ՈՒ կանգնեցին նրանք լուռ,
Անջատման վիշտը հոգում,
Եվ գլխահակ ու տխուր՝
Բարդիների պուրակում:
Իջավ խաղաղ իրիկուն,
Ստվերները չքացան,
Եվ մի հուզիչ լռություն,
ՈՒ երկու սիրտ քարացան…
Տղան զգում էր ամոթ,
Աղջիկը խոր մի կսկիծ,
Եվ երեկոն էր աղոտ
Նրա վշտին կարեկից:
Բարդիները խշշացին,
Աղբյուրները լաց եղան,
Բաժանվեցին գնացին,
Ջահել աղջիկն ու տղան
Եղեվնին
Անտառից եկած կանաչ եղևնին,
Հիշում է կանաչ իր ընկերներին,
Արահետներն է հիշում ձյունի տակ,
Հիշում է բացատն ու բուքն սպիտակ:
Երկինքն է հիշում իր գլխի վերև,
Եվ իր մայր անտառն ասեղնատերև,
Հովերն է հիշում նա գարնանային,
Որ իրեն այնպես օրորում էին:
Վաղորդյան ցողի գոհարն է հիշում,
Եվ մայրամուտի թևերն աբրեշում,
Հիշում է սոսափն ամեն մի ծառի,
Խարույկն է հիշում անտառապահի:
Հիշում է բոլորն ու չի ափսոսում,
Որ էլ անտառի երգը չի լսում,
Ինչո՞ւ ափսոսա, երբ իր թևերին
Գարուն է բերել երեխաներին,
Գարուն է բերել այս ձմռան օրով
Եվ տուն է մտել կանաչ շորերով.
Ե՞րբ է նա այսպես զուգվել, զարդարվել
Եվ մարդկանց այսքան հրճվանք պատճառել,
Ե՞րբ է նա եղել այսքան երջանիկ
Ու ե՞րբ է տեսել այսքան խաղալիք:
Ե՞րբ են նրա մոտ այսքան մանուկներ
Երգել ու պարել մինչև ուշ գիշեր…
Զարդարանքներով, աստղերով իր պերճ
Կանգնել է ուրախ մանուկների մեջ,
Այնպես հպարտ է նայում աշխարհին,
Կարծես հենց ինքն է բերել Նոր տարին
Չինար
Օ՜ իմ չինարի, չինարի ծառ,
Ծերացել ես եւ չես ուզում ծաղկել:
Արմատներդ խորն են գնացել,
Անպաշտպան խոնարհվել ես.