Ասում են՝ մետաքսագործ թիթեռը՝ շերամը, կանանց համար ժանեկազարդ ու նրբահյուս մի շրջազգեստ էր գործել, որը կախարդական զորություն ուներ. այն հագնողը վայրկենապես գեղեցկանում էր և օրերով քաղց չէր զգում: Մի շրջազգեստով աշխարհն օրըստօրե լցվում էր սլացիկ ու գեղակազմ կանանցով, որոնք բարյացակամորեն իրար էին փոխանցում առեղծվածային զգեստը: Այդ գեղեցկուհիներից մեկը, դառնալով արքայի ընտրյալը՝ նրա թագուհին, մի օր հայտարարում է, թե այսուհետ միայն ինքն է կրելու հրաշագործ զգեստը: Կանայք, խիստ վրդովված ամբարտավան թագուհու անարդար վարմունքից, ըմբոստանում և ներխուժելով պալատ` քաշքշելով պատառոտում են շրջազգեստը: Եվ ո՛վ զարմանք: Հազար կտոր դարձած շրջազգեստը հանկարծ դուրս է պրծնում զայրացած կանանց ձեռքերից և սկսում կերպարանափոխվել. ամբողջական մասը վերածվում է դարչնագույն ծառաբնի, կտորները՝ ճյուղերի, որոնք, հետզհետե տերևակալում են լայն ու բազմերիզ սաղարթներով: Այսպես է իբր ստեղծվել հայոց հինավուրց թթենին: Այդ ժամանակվանից էլ թթենու պտուղը քաղցր է, իսկ տերևը՝ մետաքս ստանալու նյութ: Սնվելով թթենու տերևներով՝ շերամորդը հազար հինգ հարյուր մետր երկարությամբ չընդհատվող մետաքսաթելից հյուսում է փոքրիկ պատյան, որին մարդիկ «բոժոժ» են անվանում:
Հանում ենք տեքստից տասը բառ, գրում, թե քանի տառ ու հնչյուն, ձայնավոր ու բաղաձայն հնչյուններ ունի տվյալ բառը: Օրինակ` թթենի-5 տառ, 6 հնչյուն, 3 ձայնավոր, 3 բաղաձայն
Հայոց- 5 տառ 5 հնչյուն 2 ձայնավոր 3 բաղաձայն
Թագուհի- 6 տառ 6 հնչյուն 2 ձայնավոր 4 բաղաձայն
Թիթեռ- 5 տառ 5 հնչյուն 2 ձայնավոր 3 բաղաձայն
Ձեռք-4 տառ 4 հնչյուն 1 ձայնավոր 3 բաղաձայն
Հազար- 5 տառ 5 հնչյուն 2 ձայնավոր 3 բաղաձայն
պտուղ- 4 տառ 5 հնչյուն 1 ձայնավոր 3 բաղաձայն
պալատ-5 տառ 5 հնչյուն 2 ձայնավոր 3 բաղաձայն
Զգեստ- 5 տառ 6 հնչյուն 1 ձայնավոր 4 բաղաձայն
Փոքր- 4 տառ 5 հնչյուն 1 ձայնավոր 3 բաղաձայն
Հինգ- 4 տառ 4 հնչյուն 1 ձայնավոր 3 բաղաձայն
Հանում ենք տեքստից տասնհինգ բառ, գրում, թե քանի վանկ ունի այն, վանկատում ենք:
Օրինակ` թթենի-3 վանկ` թը-թե-նի:
շրջազգեստ-շըր-ջազ-գեստ – 3 վանկ
կտորներ-կը-տոր-ներ – 3 վանկ
զարմանք-զար-մանք – 2 վանկ
պտուղ-պը-տուղ – 2 վանկ
այսպես-այս-պես – 2 վանկ
կտոր-կը-տոր – 2 վանկ
ճյուղեր-ճյու-ղեր – 2 վանկ
տերևներ-տեր- և-ներ- 3 վանկ
ձեռքեր-ձեռ-քեր- 2 վանկ
պատյան-պատ-յան- 2 վանկ
փոքրիկ-փոք-րիկ – 2 վանկ
սնվել-սըն-վել,- 2 վանկ
ժամանակ-ժա-մա-նակ,- 3 վանկ
մետաքս-մե-տաքս- 2 վանկ
հազար-հա-զար – 2 վանկ
Հանում ենք տեքստից տասը հնչյունափոխված բառ, գրում եղած հնչյունափոխությունները: Օրինակ` թթենի-ու-ը:
Կանանաց – կին
Լցվնում – լցնել
Նրբահյուս – նուրբ
Բարյացակամորեն – բարի
Շրջազգեստ – շուրջ
Ծառաբնի – բուն
Սնվել – սնունդ
Ժանեկազարդ – ժանյակ
Վայրկենապես- վայրկյան
Հանում ենք տեքստից տասնհինգ բառ, բառարանի օգնությամբ գտնում, գրում դրանց հոմանիշները:
Կախարդական-դյութական
քաղց-սով
գեղակազմ-վայելչակազմ
հինավուրց-վաղեմի
բարյացակամ-բարեհաճ
մետաքս-աբրեշում
առեղծծվածային-անհասկանալի
սնվել-ուտել
հրաշագործ-սքանչելագործ
գեղեցկուհի-դիցուհ
զգեստ-հագուստ
պատառոտ-ճղճղված
զայրացած-բարկացած
օրըստօրե-անընդհատ
Հանում ենք տեքստից տասը բառ, բառարանի օգնությամբ գտնում, գրում դրանց հականիշները:
Քաղց-կուշտ
զայրացած-քնքշորեն
սնվել-սովել
գեղեցկուհի-տգեղ
գեղակազմ-տձև
կախարդական-իրական
առեղծվածային-բացահայտված
ըմբոստ-խոնարհ
լայն-նեղ
փոքրիկ-մեծ
Հանում ենք տեսքտից քսան բառ, ցույց տալիս կազմությունը, օրինակ` թթենի-պարզ ածանցավոր` թ(ու)թ (արմատ)+ենի (վերջածանց)
մետաքսագործ-մետաքս-ա-գործ բարդ, բարդ բառ
թիթեռ-պարզ բառ
շերամ-պարզ բառ
կանանց- կին(արմատ) – անց (վերջածանց) պարզ ածանցավոր
ժանեկազարդ- ժանյակ (արմատ) ա (հոդակապ) զարդ (արմատ)- բարդ բառ
նրբահյուս- նուրբ (արմատ) ա (հոդակապ)- հյուս (արմատ)բարդ բառ
ըմբոստ-պարզ-ածանցավոր,
ներխուժել- պարզ-ածանցավոր,
պալատ-պարզ
քաշքշել-պարզ-ածանցավոր
պատառոտ- պատառ (արմատ)- ոտ (վերջացանծ)ածանցավոր
շրջազգեստ- շուրջ (արմատ) – ա (հոդակապ)զգեստ (արմատ)բարդ բառ
զարմանք-զարմ (արմատ) անք (վերջածանց)պարզ-ածանցավոր,
հյուս-պարզ
փոքրիկ- փոքր (արմատ) – իկ (վերջածանց)- պարզ ածանցավոր
պատյան- պատ (արմատ)- յան (վերջածանց)- պարզ-ածանցավոր
մարդ-պարզ
անվանել- անուն (արմատ)- ել (բայական վերջ.)-պարզ-ածզնցավոր,
հարյուր-պարզ
երկարություն- երկար (արմատ)- ություն(վերջածանց)պարզ-ածանցավոր
Բառարանի օգնությամբ առանձնանցում ենք 20 սոմատիկ դարձվածքներ (մարմնի տարբեր մասերի անվանում-բառերով), դասավարում այբբենական կարգով, գրում բացատրությունները: Օրինակ` աչքից ընկնել-հիասթափվել:
Ականջը կտրել-տղա նշանել, նշան դնել
ականջը բամբակ կոխել-չլսելու տալ, խուլ ձևանալ
ականջ անել- լսել, ունկնդրել
ականջ դնել- լսել, գաղտնաբար լսել ուրիշի ասածը, հետևել
ականջը գցել- իմաց տալ, տեղեկացնել
ականջը դինջ- խաղաղ, հանգիստ
ատամները հաշվել- չարաշահել
ամբողջ սրտով- սրտանց
այրված սրտին մխիթարանք- մեկի վշտացած սրտին գոհացում
անոսկոր լեզու- բանբասող, շաղակրատ
անցավ գլուխը ավետարանի տակ դնել- խառը գործերի մեջ մտնել
աշխարհը գլխին փլվել- մեծ դժբախտության հանդիպել
աչք ածել- չորս կողմ նայել
աչքալուսանք տալ- ուրախ դեպքի մասին լուր հաղորդել
աչքաթող անել- անուշադրության մատնել
աչք առնել- չար աչք դիպչել
աչքը ծակ- անկուշտ
բանը գլուխ բերել- գործն ավարտել
բանը ականջի հետևը գցել- անուշադրության մատնել
բաց բերան- անգաղտնապահ
բաց ձեռք- առատաձեռն
բաց ճակատ- ազնիվ
բաց սիրտ- անկեղծ
բաց սրտով- մեծ ուրախությամբ
գլխից հանել- մոռանալ
գլխի ընկնել- հասկանալ
գլխի մազի չափ- անթիվ
դեմքը թթված- մռայլ
էշի ականջում քնած- տխմար
թևաթափ անել- հուսահատեցնել
Փետրվարի 7-ը Մխիթար Սեբաստացու ծննդյան օրն է: Ուսումնասիրում ենք նրա կյանքը, գործերը: Փոքրիկ ստեղծագործական աշխատանք ենք նվիրում նրան` վերնագրելով.
Եթե հանդիպեի Մխիթար Սեբաստացուն
Ողջույն Երկրորդ Մեսրոպ: Շնորհավոր ծնունդդ արժանի հայորդի: Գիտե՞ս ես քո անվան դպրոցում եմ սովորում և շատ ուրախ եմ, որ շնորհիվ այդ դպրոցի անվան ավելի մանրամասն տեղեկություններր հավաքեցի քո մասին և իսկապես շատ գնահատեցի քո մեծ տեղն ու դերը հայ մշակույթում:
Ինձ շատ է դուր գալիս այն փաստը , որ դու կառուցել ես եկեղեցի և բացել դպրոց:
Ես կարծում եմ, որ դու հարուստ ծնողներ ունեիր, քանի որ նրանք կարողացան քեզ տալ բարձրագույն կրթություն, հետագայում ընտանեկան առևտուրը շարունակելու համար, բայց դու ոչ թե ընտրեցիր փափուկ և հարուտ կյանքը, այլ որոշեցիր դառնալ նիրյալ քո ժողովրդին, ստեղծել եկղեցիներ, բացել դպրոցներ, կատարել թարգմանություններ,ստեղծել և տպագրել հազարավոր աշխատություններ ՝ հարստացնելով հայ գրականությունը:
Դու ձեռնամուղ եղար ստեղծել քարոզիչների մի միաբանություն, որը նվիրված կլիներ հայ ժողովրդի կրթական և հոգևոր մակարդակների բարձրացմանը: Անգամ օսմանյան հալածանքները քեզ չկանգնեցրին քո նպատակներն իրականացնել և 1715 թ. այդ միաբանությունը Կոստանդնոպոլսից տեղափոխեցիր Վենետիկ՝ Սուրբ Զազար կղզի, որը կանգում է մինչ այսօր:
Ես անպայման պետք է այցելեմ Սուրբ Ղազար, և այցի գամ քո գերեզման:
Գայանե Հովհաննիսյան 